NOMAK’IN SEÇTİKLERİ
TÜRK LİRASI GELİYOR… PARAMIZ YENİLENİYOR
Geçtiğimiz ay, T.C. Merkez Bankası Başkanlığı açıklama ve tanıtımını yaptı; 1 Ocak 2009 tarihinden itibaren Türk Lirası (TL) banknot ve Kuruş (Kr) madeni paralarımız tedavüle (dolaşıma) çıkıyor.
Madeni paralarımız; 1, 5, 10, 25, 50 kuruş ve 1 Türk Lirası (4 yıl önce çıkarılan, Ykr yeni kuruşlara benziyor). Oysa bana göre, 1 kuruş’ların geçerliliği yok, zira resmi daireler bile alındı belgelerinde, “yuvarlama” ifadesiyle, bir üst 5 kuruşu yükseltiliyor zaten ticari uygulamalarda zaten bir değeri yok ki (eski, yeni ya da yepyeni) 1 kuruşun. 2005 yılında çıkarılan 1 YTL nin ortası sarı, çevresi beyaz metal rengi iken, 2009 yılında dolaşıma çıkacak olan 1 TL de malzeme renkleri ters olarak seçilmiş, 50 Yeni kuruşta ortası beyaz, çevresi sarı renkli iken, 2009’un 50 kuruşu ortası sarı, çevresi beyaz…
Banknot (kâğıt para)’larımız de ise, 4 yıl önce kullanıma çıkarılmış olan 1 YTL’ler bu defa yok artık, üstelik ilk defa 200 (iki yüz) TL çıkarılmış. Oysa paralarımızdan altı sıfır silindiğinde yeni çıkarılan en büyük banknot 100 YTL olmuştu.
T.C.nin Birinci emisyon (sürüm) grubu banknotları, 05.12.1927 tarihinde dolaşıma çıkan; 1 TL (Eski Başbakanlık binası), 5 TL (Ankara’da bir köprü), 10 TL (Ankara Kalesi), 50 TL (Afyon’dan bir görünüm), 100 TL (Bir köy resmi), 500 TL (Sivas’tan bir görünüm), ve mor 1000 TL (Sakarya demiryolu hattından bir görünüm) den oluşuyordu.
İkinci grup banknotlarda; (26.06.1944 de) kağıt 50 kuruş’un (ön yüzünde İsmet İnönü’nün portresi, arka yüzünde T.C.Merkez Bankası idare merkezi binası) fotoğrafı yer almıştı. (25.04.1939 tarihinde) İlk defa çıkarılan 2,5 TL (ön yüzünde Atatürk’ün portresi, arka yüzünde Ankara Zafer Anıtı) olmuştu. Yine en büyük banknot 1000 TL idi.
Kâğıt paralarımızda hep mekân fotoğrafları vardı. Dolaşıma 01.07.1983 tarihinde çıkan ve 21.08.1989 tarihinde dolaşımdan çekilen, 500 TL. nin arka yüzünde “İzmir Saat Kulesi” resmini hatırlayanlarımız vardır herhalde.
02.11.1981 tarihinde dolaşıma çıkan, 5.000 TL.’lik banknotun arka yüzünde, Mevlana Müzesi, Konya ve Mevlana figürü;
25.10.1982 tarihinde 10.000 TL. de Mimar Sinan portresi ve Edirne Selimiye Camii;
26.12.1983 tarihinde 100 TL. de Ankara Kalesi, Mehmet Akif Ersoy’un portresi, müze
haline getirilen evi ve İstiklal Marşı’mızın ilk iki dörtlüğü
31.03.1986 tarihinde 1.000 TL. de; Fatih Sultan Mehmet’in portresi ve İstanbul’dan bir görünüm vardı.
01.01.2005 tarihinde dolaşıma çıkan Yeni Türk Liralarında; 1 YTL (Atatürk Barajı-Şanlıurfa, Adıyaman), 5 YTL (Anıtkabir-Ankara), 10 YTL (Piri Reis’in Dünya Haritası), 20 (Efes antik kenti-Selçuk), 50 YTL (Kapadokya) ve 100 YTL (İshakpaşa Sarayı-Doğubayazıt) 6 değişik değerde de arka yüzlerde hep mekân resimleri yer almaktaydı.
01.01.2009 tarihinde dolaşıma çıkacak olan Türk Liralarının arka yüzlerinde ise; Türk Büyüklerinin portreleri yer almaktadır. Bunlar;
5 Türk Lirası; Ordinaryüs Prof. Dr. Aydın Sayılı;
1913-1993 yılları arasında yaşamış olan Aydın Sayılı, Harvard Üniversitesi’nde ve bilindiği kadarıyla dünyada bilim tarihi alanında verilen ilk doktora derecesinin sahibinin portresi ve ayrıca “Güneş sistemi, atomun yapısı, DNA ve ilk çağ mağara resimleri” gibi motifler bir kompozisyon içinde kullanılmıştır.
10 Türk Lirası; Ordinaryüs Prof. Dr. Cahit Arf
1910-1997 yılları arasında yaşamış ve Türkiye’nin yetiştirdiği en önemli matematikçilerden biri olan Cahit Arf’ın portresi ile, kendi adıyla bilinen birçok teoremi ile dünya çapında tanınmıştır. Cahit Arf’ın “Arf değişmezi”nden alınan bir kesitin yanı sıra “aritmetik diziler, abaküs, sayılar ve bilgisayar teknolojisinin temeli olan sayısal sistemi belirten binary (ikili) sayı sistemini ifade eden rakamlar” gibi matematik ile ilgili motifler, 10 Türk Lirası’nın arka yüzünde yer alan diğer unsurlardır.
20 Türk Lirası; Mimar Kemaleddin
1870-1927 yılları arasında yaşamış olan Mimar Kemaleddin’in portresi vardır. İmza attığı mimari eserler ve eserlerindeki tarz ile ulusal mimarlık akımının öncülerinden biri olarak kabul edilir. Yine arka yüzde, Mimar Kemaleddin’in eserlerinden biri olan “Gazi Üniversitesi Rektörlük Binası’nın çizgisel bir çalışması ile “kemer, dairesel motif ve mimarinin üç boyutlu yapısını simgelemek üzere küp, küre, silindir” gibi formlar tasarım bütünlüğü içinde kullanılmıştır.
50 Türk Lirası; Fatma Aliye
1862-1936 yılları arasında yaşamış olan Fatma Aliye’nin portresi vardır. Türk edebiyatının ilk kadın romancılarından biri ve ilk kadın felsefecidir. 1934 yılında “Topuz” soyadını almıştır. Arka yüzün tasarımında ayrıca, Fatma Aliye’nin edebiyatçı kişiliğini vurgulamak üzere “hokka, tüy kalem, kâğıt ve kitap” gibi figürler ile kadın zarafetini simgeleyen “çiçek” motiflerine yer verilmiştir.
100 Türk Lirası; Itri adıyla da bilinen Buhurizade Mustafa Efendi
Kaynaklarda 1640-1712 yılları arasında yaşadığı belirtilen Klasik Türk Müziği’nin kurucusu Itri’nin portresinin yanı sıra arka yüzde “notalar, kudüm ve ud gibi enstrümanlar” ile Itri’nin Mevlevi kişiliğine uygun olarak “ney üfleyen Mevlevi dervişi” figürünün oluşturduğu bir kompozisyon yer almaktadır.
200 Türk Lirası; Yunus Emre
Kaynaklarda 1238-1320 yılları arasında yaşadığı belirtilen Anadolu’da Türkçe şiirin öncüsü olan mutasavvıf bir Türk halk şairi Yunus Emre’nin portresi yer almakta ayrıca, “Yunus Emre’nin anıt mezarı, dizelerinde yer verdiği gül motifi, barışı ve kardeşliği simgeleyen güvercin motifi ile felsefesini en iyi vurgulayan “Sevelim, Sevilelim” dizesine yer verilmiştir.
Sözlerimi, 2005 deki tanıtım afişindeki iki mesajdan “Yaşasın Yeni Türk Lirası” ifadesini bir kenara bırakıp, “Para ulusal değerdir, özenle kullanalım” ifadesini tekrarlayarak bitiriyorum.